Định nghĩa về Gốm Sứ


Tuỳ theo cách sản xuất Gốm sứ của từng vùng, đất nước mà có tên gọi và định nghĩa về gốm sứ khác nhau và nhìn chung thì vẫn chưa có được 1 tên gọi thống nhất nào

Có thể tóm tắt định nghĩa về gốm sứ Việt Nam như sau:

Gốm: sản phẩm được làm bằng chất liệu thô, kết cấu giòn, xốp, bề mặt giáp không phủ men. Nhiệt độ nung thường thấp (chỉ khoảng trên dưới 900oC).

Sứ: Sản phẩm được làm bằng chất liệu tinh, kết cấu chắc, bề mặt nhẵn bóng do được tráng men. Nhiệt độ nung cao (khoảng 1280oC)

1. Theo định nghĩa của châu Âu 
Ở Châu Âu, người ta chia ra thành nhiều loại gốm sứ tuỳ theo quy trình, cách làm và nhiệt độ nung và được sử dụng khá rộng rãi trong rất nhiều sản phẩm gốm sứ:

- Ceramics: được dùng để gọi các sản phẩm Gốm nung bằng đất sét thô, chưa hoặc đã là thành phẩm. Các sản phẩm này thường có màu vàng, trắng ngà và có độ hút nước cao. Nhiệt độ nung từ 1.000oC- 1.200oC. Đối với những sản phẩm Gốm thô cao cấp thì sẽ được chế tác thêm hoa văn, hoạ tiết bằng phương pháp thủ công một cách kỹ lưỡng và được nung đến 1.250 oC. Sản phẩm này thường được sản xuất ít và giá rất đắt

 

- Faience: là đồ gốm có nhiệt độ nung khoảng 1.050- 1.200oC và độ hút nước rất lớn. Sản phẩm Falane thường giòn và dễ răn men (rạn mặt men) sau một thời gian sử dụng, nhưng màu rất trắng. Sản phẩm này được sản xuất bằng nguyên liệu là đất sét và cao lanh đã lọc kỹ.

 

- Porcelain: được chế tạo bằng nguyên liệu: caolanh + tràng thạch + thạch anh. Nguyên liệu thường được chọn lựa kỹ, các khâu sản xuất bán thành thẩm cũng được kiểm soát chặt chẽ để giảm thiểu sản phẩm lỗi. Các sản phẩm Porcelain cần trải qua 3 3 lần nung. Nung nọn: ở 900oC cho đất cứng, dễ lên men; nung lửa khử: ở nhiệt độ cao từ 1.300 - 1.400oC sau khi tráng sản phẩm đã nung nọn; sau đó chuyển qua giai đoạn trang trí, thông thường trang trí có màu rực rỡ trên men nung từ 800-900oC và trang trí trong men nung ở nhiệt độ 1.200 - 1.250oC. Loại trang trí trong men thường là sản phẩm cao cấp. Ở Việt Nam gọi Porcelain là là đồ sứ

 

- Stoneware:  Sản phẩm này sử dụng nguyên liệu như đồ sứ (Porcelain), nhưng nguyên liệu tuyển chọn không kỹ nên có hàm lượng sắt cao. Sau khi nung sản phẩm có màu kem, trắng ngà hơi và hơi tối. Sản phẩm này chỉ nung một lần nhưng ở nhiệt độ cai từ 1.250 - 1280oC. Vì được nung ở nhiệt độ cao nên có độ kết khối tốt, độ hút nước thấp và độ bền rất cao, chịu được sự va đập. Ở Việt Nam sản phẩm này được gọi là đồ bán sứ (hoặc đồ đá)

 

- Bone China (sứ tro xương): có xuất xứ từ Anh Quốc, được chế tạo từ xương động vật đốt thành tro rồi pha vào cao lanh và tràng thạch. Sản phẩm này cũng được chế tạo rất công phu và qua nhiều lần nung như sứ. Đầu tiên là nung xương mộc ở nhiệt độ 1.230 - 1.250oC; sau đó  nung men ở nhiệt độ 1.050oC; sau khi trang trí  sản phẩm xogn sẽ nung lần cuối 800 - 900oC. Sản phẩm này có đặc điểm là mỏng và trong suốt, rất bóng, màu hơi trắng ngà. Nhược điểm là dễ bị trầy xước trên mặt men, nhưng sản phẩm trông thật hấp dẫn và rất quyến rũ.


2. Theo định nghĩa của Mỹ:

Ở Mỹ sản phẩm Gốm sứ được chế tạo bằng vật liệu phi kim loại theo đúng quy trình làm Gốm sứ  (dập bột, đổ rót, đúc, sấy khô nung, đốt… ) đều được gọi chung là đồ gốm ceramics.

3. Theo  định nghĩa của Trung Quốc:
  

Ở Trung Quốc chia sản phẩm chế biến từ đất àm hai loại:


- Đào khí: Để chỉ đồ đất nung bằng đất sét thô, chưa qua chế biến được gọi là đồ đất nung (sành hay gốm). Sau khi nung khô đất sét đã nặn thành hình, người ta  thưòng chia ra làm 2 loại: tinh dào (sành mịn) và thái đào (gốm màu). Nhiệt độ nung của Đảo khí thường từ 1.100 - 1.280oC. Nhiệt độ nung càng cao thì độ kết khối càng tốt, càng ít hút nước do đó sức chịu lực cũng tốt hơn

 

- Từ khí: là đồ sứ được chế tạo bằng cao lanh giống như nhóm Porcelain của Châu Âu.

Ngoài nổi tiếng về sự đa dạng gốm sứ, giá thành rẻ, Trung Quốc còn nổi tiếng với mặt hàng sứ truyền thống đặc biệt là vẽ trang trí dưới men với màu xanh cobalt rất nổi tiếng và một số mặt hàng sứ khác được pha chế men cổ truyền như: men huyết dụ, xanh ngọc…


(sưu tầm)